Nierówności edukacyjne w chorwackich szkołach. Perspektywa nauczycieli
DOI:
https://doi.org/10.24917/ycee.12779Słowa kluczowe:
inkluzyjność systemu edukacji , sprawiedliwość edukacyjna w systemie edukacji, pozytywny rozwój młodzieży, perspektywa nauczycieli, chorwackie szkołyAbstrakt
Celem artykułu jest identyfikacja czynników sprzyjających inkluzyjności i sprawiedliwości edukacyjnej w chorwackich szkołach lub stanowiących dla nich przeszkodę, z perspektywy nauczycieli. W edukacji termin „inkluzyjność” odnosi się do procesu eliminowania barier w dostępie do edukacji, uczestnictwie w niej oraz jej pomyślnym ukończeniu, natomiast termin „sprawiedliwość edukacyjna” oznacza zasadę zapewnienia, że wszyscy uczący się są traktowani jako równie ważni. Dane zebrano w ramach trzynastu częściowo ustrukturyzowanych wywiadów z nauczycielami przedmiotowymi pracującymi z uczniami we wczesnym okresie adolescencji. Zastosowano indukcyjną analizę tematyczną. Bariery dla inkluzyjności i sprawiedliwości edukacyjnej w chorwackich szkołach przejawiają się przede wszystkim w niedostatkach jakości praktyki pedagogicznej, niewystarczającym i nierównomiernym wsparciu nauczycieli oraz nieskutecznych formach doskonalenia zawodowego. Mocnymi stronami systemu są przykłady wysokiej jakości praktyki pedagogicznej oraz nauczyciele, którzy poprzez własne zaangażowanie i profesjonalizm kompensują niedostatki strukturalne.
Downloads
Bibliografia
Alexander, T. (2017). Children and adolescents: A biocultural approach to psychological development. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315081403
Årdal, E., Holsen, I., Diseth, Å., & Larsen, T. (2018). The five Cs of positive youth development in a school context: Gender and mediator effects. School Psychology International, 39(1), 3–21. https://doi.org/10.1177/0143034317734416
Baketa, N., Baranović, B., Bouillet, D., Brajković, S., Farnell, T., Lakatoš, M., Marušić, I., Matić Bojić, J., Matković, T., Odak, I., Pijaca Plavšić, E., Pikić Jugović, I., Puzić, S., Šabić, J., & Žiljak, T. (2022). Obrazovne nejednakosti u Hrvatskoj: Izazovi i potrebe iz perspektive dionika sustava obrazovanja. Institut za razvoj obrazovanja.
Bakulov, V. D., Silenko, S. V., Polomoshnov, L. A., & Anisimova, N. (2020). Model of self-identification of youth in the global communication environment. International Journal of Criminology and Sociology, 9, 1441–1450. https://doi.org/10.6000/1929-4409.2020.09.164
Blanden, J., Doepke, M., & Stuhler, J. (2022). Educational inequality (NBER Working Paper No. 29979). National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/papers/w29979
Bonell, C., Hinds, K., Dickson, K., Thomas, J., Fletcher, A., Murphy, S., Melendez-Torres, G. J., & Campbell, R. (2016). What is positive youth development and how might it reduce substance use and violence? A systematic review and synthesis of theoretical literature. BMC Public Health, 16. 135. https://doi.org/10.1186/s12889-016-2817-3
Bonell, C., Hinds, K., Dickson, K., Thomas, J., Fletcher, A., Murphy, S., Melendez-Torres, G. J., Bonell, C., Campbell, R., & Warren, E. (2016). What is positive youth development and how might it reduce substance use and violence? A systematic review and synthesis of theoretical literature. BMC Public Health, 16, Article 135. https://doi.org/10.1186/s12889-016-2817-3
Bouillet, D., & Brajković, S. (2023a). Iskustva odgojitelja i učitelja u prevenciji obrazovnih nejednakosti u hrvatskom ranom i predškolskom te osnovnoškolskom obrazovanju. [Experiences of Educators and Teachers in Preventing Educational Inequalities in Croatian Early, Preschool, and Primary Education]. Revija za sociologiju, 53(3), 331–363. https://doi.org/10.5613/rzs.53.3.1
Bouillet, D., & Brajković, S. (2023b). Zadovoljstvo odgojitelja i učitelja osnovne škole nastojanjima obrazovnog sustava u izjednačavanju obrazovnih mogućnosti [Satisfaction of Preschool and Primary School Teachers with the Support of the Educational System in Providing Equal Educational Opportunities]. Sociologija i prostor, 61(2[227]), 331–352. https://doi.org/10.5673/sip.61.2.4
Braun, V. & Clarke, V. (2020). One size fits all? What counts as quality practice in (reflexive) thematic analysis? Qualitative Research in Psychology, 18(3), 328–352. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1769238
Brown, M., Gardezi, S., O’Hara, J., McNamara, G., Cassidy, A., & McNamara, M. (2025). Beyond economics: Cultural factors affecting early school leaving—A systematic literature review. Frontiers in Education, 10. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1657806
Cefai, C., Simões, C., & Caravita, S. (2021). A systematic, whole-school approach to mental health and well-being in schools in the EU (NESET Report). European Union. https://doi.org/10.2766/50546
Chmielewski, A. K. (2019). The global increase in the socioeconomic achievement gap, 1964 to 2015. American Sociological Review, 84(3), 517–544. https://doi.org/10.1177/0003122419847165
Cronin, M., Argent, K., & Collett, C. (2018). Poverty and inclusion in early years education. Routledge.
De los Santos, P. J., Moreno-Guerrero, A.-J., Marín-Marín, J.-A., & Soler Costa, R. (2020). The term equity in education: A literature review with scientific mapping in Web of Science journals. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(10), 3526. https://doi.org/10.3390/ijerph17103526
Dimitrova, R., & Wiium, N. (Eds.). (2021). Handbook of positive youth development: Advancing research, policy and practice in global contexts. Springer.
Field, S., Kuczera, M., & Pont, B. (2007). No more failures: Ten steps to equity in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264032606-en
Gross, C., Meyer, H. D., & Hadjar, A. (2016). Theorising the impact of education systems on inequalities. In A. Hadjar & C. Gross (Eds.), Education systems and inequalities: International comparisons (pp. 11–33). Policy Press.
Kozina, A., & Wiium, N. (2023). The development of the 5Cs of positive youth development in a school year: A 3-wave longitudinal study of Slovenian youth during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 14, Article 982856. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.982856
Kuckartz, U. (2019). Qualitative Text Analysis: A Systematic Approach. In: Kaiser, G. & Presmeg, N. (Eds.) Compendium for Early Career Researchers in Mathematics Education. ICME-13 Monographs. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-15636-7_8
Lerner, R. M. (2012). The positive youth development perspective: Theoretical and empirical bases of a strengths‑based approach to adolescent development. In S. J. Lopez & C. R. Snyder (Eds.), The Oxford handbook of positive psychology (pp. 149–164). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195187243.013.0014
Lerner, R. M., Almerigi, J. B., Theokas, C., & Lerner, J. V. (2005). Positive Youth Development A View of the Issues. The Journal of Early Adolescence, 25(1), 10-16. https://doi.org/10.1177/0272431604273211
Lerner, R. M., Geldhof, G. J., Johnson, S. K., Hilliard, L. J., Hershberg, R. M., Lerner, J. V., & Bowers, E. P. (Eds.). (2015). Promoting positive youth development: Lessons from the 4-H study. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-17166-1
Li, R., Shen, Y., Meng, Z., & Hu, Y. (2025). Longitudinal relationships among child school engagement, parental monitoring, and child prosocial behavior: A child‑parent synergistic mechanism. Journal of Youth and Adolescence, 54, 121–132. https://doi.org/10.1007/s10964-024-02043-1
Martinot, D., Sicard, A., Gul, B., Yakimova, S., Taillandier-Schmitt, A., & Maintenant, C. (2022). Peers and teachers as the best source of social support for school engagement for both advantaged and priority education area students. Frontiers in Psychology, 13, Article 958286. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.958286
Matthews, T., Danese, A., Wertz, J., Ambler, A., Kelly, M., Diver, A., Caspi, A., Moffitt, T. E., & Arseneault, L. (2015). Social isolation and mental health at primary and secondary school entry: A longitudinal cohort study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 54(3), 225–232. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2014.12.008
OECD. (2023). Equity and inclusion in education: Finding strength through diversity. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e9072e21-en
OECD. (2025). Education policy outlook 2025: Nurturing engaged and resilient lifelong learners in a world of digital transformation. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c3f402ba-en
OECD. (2026). PISA 2025 results (Volume I): Future-ready students. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/73451bc5-en
Pearce, N., Cross, D., Epstein, M., Johnston, R., & Legge, E. (2019). Strengthening school and system capacity to implement effective interventions to support student behaviour and wellbeing in NSW public schools: An evidence review. Telethon Kids Institute.
Povey, J., Lee, R., Lam, J., Baxter, J., & Zubrick, S. R. (2022). Adolescence: A period of vulnerability and risk for adverse outcomes across the life course: The role of parent engagement in learning. In J. Baxter, J. Lam, J. Povey, R. Lee, & S. R. Zubrick (Eds.), Family dynamics over the life course (pp. 123–143). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-12224-8_6
Quinn, J. S., Roberts, E. D., Chen, W.-L., Doubledee, R., Brown Urban, J., & Linver, M. R. (2024). Motivating positive youth outcomes through proximal, relevant, and attainable inspirational figures. Journal of Adolescent Research, 39(5), 1260–1295. https://doi.org/10.1177/07435584221100813
Reiss, F. (2013). Socioeconomic inequalities and mental health problems in children and adolescents: A systematic review. Social Science & Medicine, 90, 24–31. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2013.04.026
Rueger, S. Y., Malecki, C. K., & Demaray, M. K. (2010). Relationship between multiple sources of perceived social support and psychological and academic adjustment in early adolescence: Comparisons across gender. Journal of Youth and Adolescence, 39(1), 47–61. https://doi.org/10.1007/s10964-008-9368-6
Salloum, S., Goddard, R., & Larsen, R. (2017). Social Capital in Schools: A Conceptual and Empirical Analysis of the Equity of Its Distribution and Relation to Academic Achievement. Teachers College Record: The Voice of Scholarship in Education, 119(7), 1-29. https://doi.org/10.1177/016146811711900706
Schmid, K. L., Phelps, E., Kiely, M. K., Napolitano, C. M., Boyd, M. J., & Lerner, R. M. (2011). The role of adolescents’ hopeful futures in predicting positive and negative developmental trajectories: Findings from the 4-H Study of Positive Youth Development. The Journal of Positive Psychology, 6(1), 45–56. https://doi.org/10.1080/17439760.2010.536777
UNESCO (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248254
Wang, X. S., Perry, L. B., Malpique, A., & Ide, T. (2023). Factors predicting mathematics achievement in PISA: A systematic review. Large-Scale Assessments in Education, 11(1), Article 24. https://doi.org/10.1186/s40536-023-00174-8
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Dejana Bouillet
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Treść publikowana w Youth in Central and Eastern Europe jest udostępniana na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich prac i udzielają czasopismu niewyłącznej licencji na ich publikację oraz rozpowszechnianie. Użytkownicy mogą czytać, pobierać, kopiować i udostępniać opublikowane artykuły do celów niekomercyjnych z zachowaniem pełnego cytowania źródła. Tworzenie utworów zależnych oraz wykorzystanie komercyjne wymaga zgody właściciela praw autorskich.
