Różnorodność w szkołach w Serbii: szkolna socjalizacja etniczna a tożsamość etniczna młodzieży
DOI:
https://doi.org/10.24917/ycee.12913Słowa kluczowe:
różnorodność kulturowa, edukacja wielokulturowa, eksploracja tożsamości etnicznej, zaangażowanie w tożsamość etniczną, uczniowie szkół średnichAbstrakt
Szkoła stanowi jedno z kluczowych środowisk socjalizacyjnych, w którym młodzi ludzie stykają się z różnorodnościąkulturową i kształtują poczucie przynależności. W okresie adolescencji, będącym etapem rozwojowym charakteryzującym się eksploracją i konsolidacją tożsamości, szkolne podejścia do różnorodności mogą wiązać się ze sposobem, w jaki uczniowie rozumieją swoje pochodzenie etniczne i identyfikują się z nim. Celem badania było zatem określenie związków między różnymi formami szkolnej socjalizacji etnicznej a tożsamością etniczną uczniów w Serbii. Próba obejmowała 1504 uczniów szkół średnich. Szkolne podejścia do socjalizacji etnicznej mierzono za pomocą Skali Socjalizacji Etniczno-Rasowej (Ethnic-Racial Socialization Scale), obejmującej cztery wymiary: rozwijanie kompetencji kulturowych (Promotion of Cultural Competence), socjalizację kulturową (Cultural Socialization), rozwijanie świadomości krytycznej (Critical Consciousness Socialization) oraz socjalizację opartą na podejściu „niedostrzegania różnic” (Colorblind Socialization). Tożsamość etniczną mierzono za pomocą zrewidowanej Wielogrupowej Skali Tożsamości Etnicznej (Multigroup Ethnic Identity Measure–Revised, MEIM-R), uwzględniającej dwa wymiary: eksplorację i zaangażowanie. Wyniki wykazały, że praktyki kładące nacisk na poznawanie własnej kultury były pozytywnie związane zarówno z eksploracją, jak i zaangażowaniem w tożsamość etniczną, natomiast podejście oparte na „niedostrzeganiu różnic” było pozytywnie związane z zaangażowaniem. Analizy wielopoziomowe wykazały ponadto, że socjalizacja kulturowa była pozytywnie związana z obydwoma wymiarami tożsamości etnicznej wśród uczniów należących do grupy większościowej, natomiast związku takiego nie stwierdzono wśród uczniów z grup mniejszościowych. Wyniki podkreślają znaczenie praktyk stosowanych w szkołach dla kształtowania tożsamości etnicznej adolescentów oraz promowania wartości międzykulturowych w społeczeństwach zróżnicowanych kulturowo.
Downloads
Bibliografia
Banks, J. A. (2010). The nature of multicultural education. In J. A. Banks & C. A. McGee Banks (Eds.), Multicultural education: Issues and perspectives (7th ed., pp. 3–26). John Wiley & Sons.
Bronfenbrenner, U. (1993). Ecological models of human development. In M. Gauvain & M. Cole (Eds.), Readings on the development of children (2nd ed., pp. 37–43). W. H. Freeman. (Reprinted from International Encyclopedia of Education, Vol. 3, 2nd ed., 1994, Oxford, England: Elsevier)
Byrd, C. M. (2015). The associations of intergroup interactions and school racial socialization with academic motivation. Journal of Educational Research, 108(1), 10–21. https://doi.org/10.1080/00220671.2013.831803
Byrd, C. M. (2017). The complexity of school racial climate: Reliability and validity of a new measure for secondary students. British Journal of Educational Psychology, 87(4), 700–721. https://doi.org/10.1111/bjep.12179
Byrd, C. M., & Legette, K. B. (2022). School ethnic–racial socialization and adolescent ethnic–racial identity. Cultural Diversity & Ethnic Minority Psychology, 28(2), 205–216. https://doi.org/10.1037/cdp0000449
Camacho, T. C., Medina, M., Rivas-Drake, D., & Jagers, R. (2018). School climate and ethnic-racial identity in school: A longitudinal examination of reciprocal associations. Journal of Community & Applied Social Psychology, 28(1), 29-41. https://doi.org/10.1002/casp.2338
Chen, F. F. (2007). Sensitivity of goodness of fit indexes to lack of measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 14(3), 464–504. https://doi.org/10.1080/10705510701301834
Cross, W. E., Jr., & Cross, T. B. (2008). Theory, research, and models. In S. S. Quintana & C. McKown (Eds.), Handbook of race, racism, and the developing child (pp. 154–181). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118269930.ch8
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton & Company.
Hachem, Z. A., & Toro, R. I. (2022). Ethnic identity commitment and socioemotional well-being among Latinx-origin college students: The influence of maternal and peer relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 39(4), 931–952. https://doi.org/10.1177/02654075211052057
Huang, C. Y., & Stormshak, E. A. (2011). A longitudinal examination of early adolescence ethnic identity trajectories. Cultural diversity & ethnic minority psychology, 17(3), 261–270. https://doi.org/10.1037/a0023882
Huguley, J. P., Wang, M. T., Vasquez, A. C., & Guo, J. (2019). Parental ethnic–racial socialization practices and the construction of children of color’s ethnic–racial identity: A research synthesis and meta-analysis. Psychological bulletin, 145(5), 437–458. https://doi.org/10.1037/bul0000187
Maehler, D. B. (2022). Determinants of ethnic identity development in adulthood: A longitudinal study. British Journal of Developmental Psychology, 40(1), 46–72. https://doi.org/10.1111/bjdp.12384
Mastrotheodoros, S., Kornienko, O., Umaña-Taylor, A., & Motti-Stefanidi, F. (2021). Developmental interplay between ethnic, national, and personal identity in immigrant adolescents. Journal of Youth and Adolescence, 50(6), 1126–1139. https://doi.org/10.1007/s10964021-01434-y
Pehar, L., Čorkalo Biruški, D., & Jelić, M. (2023). Longitudinal effects of direct and extended intergroup contact in multi-ethnic communities in Croatia. Group Processes & Intergroup Relations, 26(8), 1909–1930. https://doi.org/10.1177/13684302221138340
Phinney, J. S. (1990). Ethnic identity in adolescents and adults: Review of research. Psychological Bulletin, 108(3), 499–514. https://doi.org/10.1037/0033-2909.108.3.499
Phinney, J. S., & Alipuria, L. L. (1990). Ethnic identity in college students from four ethnic groups. Journal of adolescence, 13(2), 171–183. https://doi.org/10.1016/0140-1971(90)90006-S
Phinney, J. S., & Ong, A. D. (2007). Conceptualization and measurement of ethnic identity: Current status and future directions. Journal of Counseling Psychology, 54(3), 271–281. https://doi.org/10.1037/0022-0167.54.3.271
Rivas‐Drake, D., Hughes, D., & Way, N. (2009). A preliminary analysis of associations among ethnic–racial socialization, ethnic discrimination, and ethnic identity among urban sixth graders. Journal of Research on Adolescence, 19(3), 558–584. https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2009.00607.x
Rosseel, Y. (2012). Iavaan: An R package for structural equation modeling. Journal of Statistical Software, 48(2), 1–36. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i02
Schachner, M. K., Noack, P., Van de Vijver, F. J., & Eckstein, K. (2016). Cultural diversity climate and psychological adjustment at school—Equality and inclusion versus cultural pluralism. Child development, 87(4), 1175–1191. https://doi.org/10.1111/cdev.12536
Syed, M., Walker, L. H., Lee, R. M., Umaña-Taylor, A. J., Zamboanga, B. L., Schwartz, S. J., ... & Huynh, Q. L. (2013). A two-factor model of ethnic identity exploration: Implications for identity coherence and well-being. Cultural Diversity & Ethnic Minority Psychology, 19(2), 143–154. https://doi.org/10.1037/a0030564
Tomovska Misoska, A., Taylor, L., Dautel, J., & Rylander, R. (2020). Contact, conflict and interethnic attitudes among children in North Macedonia. Primenjena Psihologija, 12(4), 409–428. https://doi.org/10.19090/pp.2019.4.409-428
Umaña-Taylor, A. J. (2004). Ethnic identity and self-esteem: Examining the role of social context. Journal of adolescence, 27(2), 139–146. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2003.11.006
Umaña-Taylor, A. J. (2023). Promoting adolescent adjustment by intervening in ethnic-racial identity development: Opportunities for developmental prevention science and considerations for a global theory of change. International Journal of Behavioral Development, 47(4), 352–365. https://doi.org/10.1177/01650254231162614
Umaña-Taylor, A. J., & Rivas-Drake, D. (2021). Ethnic-racial identity and adolescents’ positive development in the context of ethnic-racial marginalization: Unpacking risk and resilience. Human Development, 65(5–6), 293–310. https://doi.org/10.1159/000519631
Umaña-Taylor, A. J., O’Donnell, M., Knight, G. P., Roosa, M. W., Berkel, C., & Nair, R. (2014). Mexican-origin early adolescents’ ethnic socialization, ethnic identity, and psychosocial functioning. The Counseling Psychologist, 42(2), 170–200. https://doi.org/10.1177/0011000013477903
Umaña-Taylor, A. J., Quintana, S. M., Lee, R. M., Cross, W. E., Rivas-Drake, D., Schwartz, S. J., ... & Ethnic and Racial Identity in the 21st Century Study Group. (2014). Ethnic and racial identity during adolescence and into young adulthood: An integrated conceptualization. Child development, 85(1), 21–39. https://doi.org/10.1111/cdev.12196
Umaña-Taylor, A. J., Yazedjian, A., & Bámaca-Gómez, M. (2004). Developing the ethnic identity scale using Eriksonian and social identity perspectives. Identity: An international journal of theory and research, 4(1), 9–38. https://doi.org/10.1207/S1532706XID0401_2
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marijana Vitorović, Danijela S. Petrović, Nataša Simić

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Treść publikowana w Youth in Central and Eastern Europe jest udostępniana na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich prac i udzielają czasopismu niewyłącznej licencji na ich publikację oraz rozpowszechnianie. Użytkownicy mogą czytać, pobierać, kopiować i udostępniać opublikowane artykuły do celów niekomercyjnych z zachowaniem pełnego cytowania źródła. Tworzenie utworów zależnych oraz wykorzystanie komercyjne wymaga zgody właściciela praw autorskich.