Kalejdoskop wartości społeczeństwa Czarnogóry z perspektywy młodzieży: młodzi pomiędzy tradycyjnym habitusem a imperatywami transformacji
DOI:
https://doi.org/10.24917/ycee.12917Słowa kluczowe:
młodzież, habitus, imperatywy transformacyjne, synkretyzm aksjologiczny, model wartości Schwartza, podstawowe wartości ludzkie, różnice płciowe, Europejski Sondaż Społeczny (ESS), CzarnogóraAbstrakt
Artykuł analizuje system wartości młodzieży w Czarnogórze w kontekście przemian posttransformacyjnych. Opierając się na koncepcji kalejdoskopu wartości, praca ponownie analizuje relację między tradycyjnym habitusem a współczesnymi imperatywami transformacyjnymi. Podstawę empiryczną stanowią dane z jedenastej rundy Europejskiego Sondażu Społecznego (ESS runda 11, 2023), na podpróbie młodych osób w wieku od 15 do 30 lat (włącznie; N = 192). Preferencje wartościowe zoperacjonalizowano za pomocą modelu podstawowych wartości ludzkich Schwartza, a wyniki poddano ipsatyzacji w celu kontroli stylu odpowiedzi. Synkretyzm aksjologiczny, pojęcie wprowadzone w niniejszym artykule na określenie jednoczesnej akceptacji wartości należących do przeciwstawnych systemów wartości, został zoperacjonalizowany na poziomie próby jako pozytywny związek między relatywnymi priorytetami otwartości na zmiany i zachowawczości. Hipotezy weryfikowano za pomocą korelacji Pearsona, testu t oraz jednoczynnikowej analizy wariancji (ANOVA). Wyniki wskazują na istotną statystycznie ujemną korelację między otwartością na zmiany a zachowawczością (r = −0,69, p < 0,001), zgodną z uniwersalną strukturą kołową Schwartza. Wynik ten nie wyklucza jednak współwystępowania obu orientacji u tych samych jednostek, co wymagałoby zastosowania podejścia zorientowanego na osobę w przyszłych badaniach. Najwyraźniejsze zróżnicowanie wprowadza płeć: młode kobiety wykazują silniejsze preferencje wobec przekraczania siebie (uniwersalizm), a młodzi mężczyźni wobec umacniania siebie (władza). Poziom wykształcenia i miejsce zamieszkania nie powodują istotnych różnic w badanych orientacjach wartościowych. Wyniki sugerują, że na poziomie relatywnych priorytetów przestrzeń wartościowa młodzieży w Czarnogórze jest zgodna z modelem uniwersalnym, a główną osią zróżnicowania jest płeć.
Downloads
Bibliografia
Burdije, P. (1999). Nacrt za jednu teoriju prakse: Tri studije o kabilskoj etnologiji [Outline of a theory of practice: Three studies of Kabyle ethnology]. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
Čičkarić, L. (2006). Društvene promene i generacijska politika [Social change and generational politics]. Institut društvenih nauka & RAD.
Đukanović, P. (2019). Studija o mladima u Crnoj Gori 2018/2019 [Youth study Montenegro 2018/2019]. Friedrich-Ebert-Stiftung.
European Social Survey. (n.d.). About the European Social Survey (ESS). Retrieved June 1, 2026, from https://www.europeansocialsurvey.org/about-ess
European Social Survey European Research Infrastructure (ESS ERIC). (2023). ESS Round 11: European Social Survey Round 11 Data (2023) [Data set]. Sikt – Norwegian Agency for Shared Services in Education and Research. https://www.europeansocialsurvey.org
Eurostat. (n.d.). Children and youth: Overview. Retrieved September 17, 2026, from https://ec.europa.eu/eurostat/web/children-youth
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Polity Press.
Lazić, M., & Pešić, J. (2013). Društvene promene i promene vrednosnih orijentacija pripadnika osnovnih klasa u Srbiji [Social change and changes in the value orientations of members of the basic classes in Serbia]. In M. Lazić & S. Cvejić (Eds.), Promene osnovnih struktura društva Srbije u periodu ubrzane transformacije [Changes in the basic structures of Serbian society in the period of accelerated transformation] (pp. 281–307). Institut za sociološka istraživanja; Čigoja štampa.
Manhajm, K. (2009). Dijagnoza našeg vremena: Ratni eseji jednog sociologa [Diagnosis of our time: Wartime essays of a sociologist]. Mediterran Publishing.
Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija. (2019) [Ministry of Education, Science and Innovation. (2019)]. Zakon o mladima [Law on Youth]. Vlada Crne Gore. Retrieved September 17, 2026, from https://www.gov.me/dokumenta/e1ac770f-706f-4ba9-99e3-790b64ba464f
Rakonjac, M., & Živković, P. (2025). Satisfaction with life in Montenegrin and Slovenian societies from the perspective of the youth. In A. Kirbiš & N. Krivokapić (Eds.), Youth in Montenegro and Slovenia: A comparative analysis of sociopolitical values and behaviour (pp. 31–61). Kulturni center Maribor.
Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1–65. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60281-6
Schwartz, S. H. (1994). Are there universal aspects in the structure and contents of human values? Journal of Social Issues, 50(4), 19–45. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1994.tb01196.x
Schwartz, S. H. (2003). A proposal for measuring value orientations across nations. In Questionnaire development report of the European Social Survey (Chapter 7, pp. 259–319). European Social Survey. Retrieved June 1, 2026, from https://www.europeansocialsurvey.org/sites/default/files/2023-06/ESS_core_questionnaire_human_values.pdf
Schwartz, S. H. (2009). Draft user’s manual: Proper use of the Schwartz Value Survey (Version 14 January 2009; R. F. Littrell, Comp.). Centre for Cross Cultural Comparisons.
Schwartz, S. H., & Bardi, A. (1997). Influences of adaptation to communist rule on value priorities in Eastern Europe. Political Psychology, 18(2), 385–410. https://doi.org/10.1111/0162-895X.00062
Schwartz, S. H., Melech, G., Lehmann, A., Burgess, S., Harris, M., & Owens, V. (2001). Extending the cross-cultural validity of the theory of basic human values with a different method of measurement. Journal of Cross-Cultural Psychology, 32(5), 519–542. https://doi.org/10.1177/0022022101032005001
Schwartz, S. H., & Rubel, T. (2005). Sex differences in value priorities: Cross-cultural and multimethod studies. Journal of Personality and Social Psychology, 89(6), 1010–1028. https://doi.org/10.1037/0022-3514.89.6.1010
Schwartz, S. H., & Rubel-Lifschitz, T. (2009). Cross-national variation in the size of sex differences in values: Effects of gender equality. Journal of Personality and Social Psychology, 97(1), 171–185. https://doi.org/10.1037/a0015546
Tomanović, S. (2010). Odrastanje u Beogradu: Oblikovanje socijalnih biografija mladih u porodicama dva društvena sloja [Growing up in Belgrade: The shaping of social biographies of young people in families of two social strata]. Čigoja štampa; Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Tomanović, S., Stanojević, D., Jarić, I., Mojić, D., Dragišić Labaš, S., Ljubičić, M., & Živadinović, I. (2012). Mladi – naša sadašnjost: Istraživanje socijalnih biografija mladih u Srbiji [Youth – our present: A study of the social biographies of young people in Serbia]. Čigoja štampa; Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Miomirka Rakonjac, Bojana Miletić, Nataša Krivokapić

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Treść publikowana w Youth in Central and Eastern Europe jest udostępniana na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich prac i udzielają czasopismu niewyłącznej licencji na ich publikację oraz rozpowszechnianie. Użytkownicy mogą czytać, pobierać, kopiować i udostępniać opublikowane artykuły do celów niekomercyjnych z zachowaniem pełnego cytowania źródła. Tworzenie utworów zależnych oraz wykorzystanie komercyjne wymaga zgody właściciela praw autorskich.